Startups: My guilty pleasure

Onlangs werd ik gevraagd om als ‘startup-expert’ mijn perspectief te geven op een vraagstuk buiten mijn eigen domein. Die vraag zette me aan het denken: wat fascineert me eigenlijk zo in startups?

Hoewel ik me tegenwoordig focus op het MKB, werk ik nog regelmatig met startups, zij het in een beperkte rol. Namen noem ik daarbij zelden, al kennen veel mensen mijn verleden bij InteSpring en haar offSprings (;-)) zoals Laevo Exoskeletons. Die periode was bijzonder waardevol en ik had haar niet willen missen. Tegelijkertijd is ze om meerdere redenen niet zomaar voor herhaling vatbaar. Als zelfstandige heb ik daarom bewust een andere koers gekozen.

Bouwers van een nieuwe werkelijkheid

Een startup is een jonge, innovatieve onderneming die met een schaalbaar en disruptief product, dienst of bedrijfsmodel een markt wil veranderen.

De bakker op de hoek die meer broden verkoopt dan zijn concurrent is geen startup. Dat wordt hij pas wanneer hij met een wezenlijk nieuw product, concept of distributiemodel komt dat ook op grotere schaal kan groeien.

Startups richten zich niet primair op het optimaliseren van bestaande systemen, maar op het fundamenteel anders inrichten ervan. Ze opereren buiten de gebaande paden, zonder de ballast van bestaande structuren of legacy-systemen en denken “out of the box”. Dat maakt ze vernieuwend, maar ook risicovol.

Succes is daarbij allesbehalve vanzelfsprekend en een doorbraak kan lang op zich laten wachten. Maar zelfs wanneer een startup niet doorbreekt, kan zij waarde toevoegen door nieuwe ideeën, technologieën of werkwijzen te ontwikkelen waarop anderen verder bouwen. Sommige startups leggen daarmee vooral het fundament voor een volgende generatie. Building a legacy. Geld is niet altíjd de belangrijkste drijfveer.

Begrippen als onderstroom, pioniers, koplopers en kathedraalbouwers komen daarom vaak bij me op als ik met Startups werk. Ze passen bij de transitiefase waarin we ons bevinden: een periode waarin bestaande zekerheden onder druk staan, complexe systemen niet meer functioneren en nieuwe manieren van organiseren, produceren en samenwerken nodig zijn. Juist daarom is er naar mijn idee behoefte aan deze manier van denken en ondernemen.

Ik probeer deze startupprincipes dan ook zoveel mogelijk toe te passen binnen mijn opdrachten in het MKB. Soms is het optimaliseren van bestaande processen niet langer voldoende en vraagt een vraagstuk om radicaal anders denken. Want innovatie, experimenteren en disruptief denken zijn uiteindelijk niet uitsluitend voorbehouden aan startups.

Tegen alle statistieken in

De kans dat een startup daadwerkelijk een succes wordt, is klein. In zekere zin is het een numbers game: van de vele initiatieven zullen er altijd een paar slagen, maar velen ook niet. Dat is voor de maatschappij als geheel misschien niet problematisch, maar voor de mensen die jarenlang aan zo’n initiatief hebben gebouwd wel degelijk pijnlijk. Je moet in zekere zin ook een beetje gek zijn om het vol te houden.

Veel van de startups waarmee ik heb gewerkt zijn (nog) geen succes geworden, althans niet in zakelijke zin. Sommige zijn failliet gegaan of gestopt. Andere wachten nog steeds op hun eerste klant of investeerder. Weer andere zijn feitelijk consultancybedrijven geworden omdat het oorspronkelijke idee nooit echt tractie kreeg. De zogeheten zombie-Startups.

Sommige ondernemingen waren hun tijd te ver vooruit, andere juist weer net te laat. Sommigen kregen een harde klap door geopolitieke ontwikkelingen, terwijl anderen daar juist van profiteerden. En een enkeling doet het stiekem gewoon heel goed.

Inmiddels kijk ik terug op een bonte verzameling verhalen, ideeën, producten en ondernemers. De manier van samenwerken met startups is sowieso uniek. Er bestaat geen draaiboek. Misschien is dat ook precies wat startups zo interessant maakt: niet zozeer de uitkomst, maar de overtuiging waarmee mensen tegen alle statistieken in blijven geloven dat het wél kan en daar de juiste mensen bij zoeken om hun visie tot werkelijkheid te brengen.

Niet míjn droom, wel mijn vak

Hoe interessant een concept ook is en hoe waardevol mijn kennis voor een bepaalde Startup, het is niet míjn droom. Het blijft een zakelijke uitwisseling van kennis en ervaring in ruil voor een passende beloning. In de context van een Startup blijft dat echter lastig en soms word je ook meegsleurd in een bepaald enthousiasme.

Een goede businesscase als adviseur is lastig te maken. Door beperkte budgetten vervul ik daarom vooral de rol van klankbord, gericht op het voorkomen van grote fouten. Bovendien lijken sommige startups te de werkelijke prijs van externe adviseurs niet te kennen of te begrijpen. Ze zijn soms zelfs gewend dat advies gratis beschikbaar voor ze is (echt waar). Beide partijen moeten dus vooraf duidelijk verwachtingen uitspreken om teleurstelling te voorkomen.

Dat werd me extra duidelijk toen ik enkele jaren geleden werd gevraagd om gratis technische startups te begeleiden. “Ik was precies de ontbrekende schakel om deze bedrijven een stevige basis voor succes te geven.” Andere grote partijen zouden zich eveneens belangeloos inzetten.

Ik was met stomheid geslagen en nog steeds vraag ik me af of dat initiatief ooit daadwerkelijk van de grond is gekomen.

In de praktijk heb ik ook niet aan iedere Startup een formele factuur gestuurd. Keep the change, buy me a drink someday. Die vibe en een bewuste afweging. Er staan her en der dus nog wat drankjes open.

Waarom het me blijft boeien

Juist die informele betrokkenheid heeft me waardevolle inzichten opgeleverd. Ik zag patronen terugkeren, leerde waar startups structureel tegenaan lopen en neem die lessen nog altijd mee in mijn werk voor het MKB.

Uiteindelijk blijf ik startups bewonderen. Niet omdat ze per definitie succesvol zijn, maar omdat ze ideeën najagen waarvan de meeste mensen vooraf zeggen dat ze onmogelijk zijn. Die mentaliteit, vernieuwingskracht en bereidheid om tegen de stroom in te denken inspireren me nog elke dag.

Misschien is dat wel precies waarom startups mijn guilty pleasure blijven.