De meeste Startups groeien niet organisch en moeten op een gegeven moment op zoek naar geld. Dat kan op allerlei manieren (crowdfunding, (converteerbare) leningen, etc), maar vaak worden nieuwe aandelen uitgegeven in ruil voor een investering ín de onderneming. Los van de zoektocht naar de juiste investeerders, kan het juridische proces ook een hele uitdaging zijn.

 

Deze blog is geschreven vanuit de rol van een CFO en de verhalen van diverse startups. Wat viel mij op en wat had ik zelf graag eerder willen weten?

 

 

Welke adviseurs heb je nodig

Het is handig om van tevoren te weten welke expertises je nodig hebt voor een dergelijk traject. Je kunt dan vooraf op zoek gaan naar de juiste adviseurs, zodat je op tijd in de startblokken klaarstaat.

 

Voor een investeringstraject heb je in ieder geval een advocatenkantoor nodig dat ervaring heeft in het begeleiden van investeringstrajecten bij Startups en Scaleups (vaak onderdeel van een M&A praktijk). Tevens een notaris die, indien van toepassing, ook een internationale transactie kan begeleiden. Aanvullend heb je misschien ook de expertise nodig van een fiscalist, mededingingsjurist, financieringsadviseur etc. Vaak werkt het advocatenkantoor samen met verschillende adviseurs en notarissen en hoef je daar niet zelf naar op zoek.

 

Goed advies verdient zich altijd terug, maar is wel duur. Zeker voor Startups kunnen de bedragen afschrikken. Afhankelijk van het budget, complexiteit en dynamiek kun je er in overleg voor kiezen de coördinatie deels zelf uit te voeren. Ook het moment vanaf wanneer je de adviseurs erbij betrekt, kan verschillen. Bespreek van tevoren een budget af met je adviseur om verrassingen te voorkomen. Ook kun je afspreken dat de advieskosten pas na closing (en dus na storting investering) hoeven te worden betaald.

Er bestaan platforms die de genoemde documenten in deze blog als template aanbieden om de kosten voor Startups te drukken. Dat kan een uitkomst zijn voor standaard documenten in het begin van het traject (NDA, Term Sheet). Maar uiteindelijk is een investeringstraject maatwerk en kundig advies echt noodzakelijk.

 

 

Teasers, Pitch Decks en de Geheimhoudingsverklaring (NDA)

Bij het zoeken naar een investeerder start je meestal met het versturen van een korte teaser. Net voldoende om te interesse te wekken, maar met beperkte gevoelige informatie. Verder in het proces stuur je wat meer informatie toe, een Pitch Deck of een Investment Memorandum. Het is maar welke naam je eraan wil geven.

Vanaf een bepaald moment deel je zoveel informatie dat je het verstandig is een geheimhoudingsovereenkomst te laten ondertekenen. In een geheimhoudingsovereenkomst, of non-disclosure agreement (NDA), wordt afgesproken welke informatie geheim is, voor welk doel deze wordt verstrekt en wat de ontvangende partij wel en niet mag doen. Investeringsmaatschappijen kunnen in de beginfase wat terughoudender zijn in het ondertekenen van een NDA.

Je zult altijd moeten blijven nadenken over welke informatie je wanneer met wie kan delen. Zeker met betrekking tot (nog niet gepatenteerde) R&D ontwikkelingen of andere bedrijfsgevoelige informatie die niet zomaar met concurrenten gedeeld zou mogen worden. Wat ze niet weten, kunnen ze ten slotte ook niet misbruiken.

 

 

Term Sheet

Na het ondertekenen van de NDA volgt als volgende stap vaak het opstellen van een Term Sheet. Een Term Sheet komt voorafgaand aan de uiteindelijke investeringsovereenkomst en heeft als doel alle eisen van de investeerder in hoofdlijnen duidelijk te maken.

Denk daarbij aan de hoogte van de investering, prijs per aandeel, waardering van het bedrijf, clausules tegen verwatering, etc. Ook kunnen er afspraken worden vastgelegd over de hoogte en verdeling van de juridische kosten van het traject.

 

Andere benamingen en stijlvormen, zoals een Letter of Intent (LOI) of Memorandum of Understanding (MOU), worden ook in deze fase gebruikt.

 

Afhankelijk van de voorwaarden in de Term sheet zijn deze wel of niet (deels) bindend. En kan er bijvoorbeeld nog wel of niet meer met andere partijen worden onderhandeld.

 

 

Due Dilligence

Mocht een investeerder geïnteresseerd zijn en de term sheet hebben ondertekend, dan volgt een Due Diligence. De koper wil onderzoeken welke risico’s en mogelijkheden er spelen bij het kopen van het bedrijf. Het is daarom handig als je een aantal zaken vast overzichtelijk bij elkaar hebt staan, zoals:

• Businessplan en budgetten met daarin SWOT-analyse, marktpotentie, Cash Flow, etc
• Uitreksel KVK, Statuten, Aandeelhoudersregister, Aandeelhoudersovereenkomst
• Jaarrekeningen en laatste update administratie inclusief aansluiting sub administraties (Activa), bankrekeningen, debiteuren, overlopende posten, etc
• Leningsovereenkomsten, onderpanden etc
• Belangrijke contracten met distributeurs, grote klanten, producenten, partners etc
• Documentatie over patenten en merkbescherming
• Personeels-en managementcontracten
• CE-documentatie en certificeringen
• Informatie over mogelijke claims indien van toepassing.
• Etc, etc

 

De grondigheid van een Due Diligence is sterk afhankelijk van de investeerder zelf. Maar als de administratie en documentatie netjes op orde is, valt een Due Diligence in de Startup fase erg mee. Het gaat er in deze fase vooral om dat er vertrouwen is in het managementteam. Een kennismaking met het team zal voor hen minstens zo belangrijk zijn.

 

 

Managementovereenkomsten

Omdat voor een investeerder het vertrouwen in het management, met name de statutair bestuurders, erg belangrijk is, wordt ook aandacht besteed aan de (nieuwe) managementovereenkomsten. Deze worden in aansluiting met de Aandeelhoudersovereenkomst opgesteld.

In blog 3 heb ik aangegeven welke uitdagingen dit met zich meebrengt als bestuurders worden beloond op basis van een managementfee, maar geen Directeur Groot Aandeelhouder zijn.

 

 

Investeringsovereenkomst

Als de investeerder en de onderneming overeenstemming hebben bereikt, moet dat worden vastgelegd in een overeenkomst: de investeringsovereenkomst. Daarin leg je de afspraken vast waaronder de aandelen worden uitgegeven.

Voorbeelden van afspraken zijn: aantal en prijs van de aandelen, concurrentiebeding, datum van de verkoop. Tevens bevat een investeringsovereenkomst diverse garantiebepalingen, zoals bijvoorbeeld de garantie dat er geen belangrijke informatie is achtergehouden voor de investeerder.

Soms zie je dat de investeringsvoorwaarden een integraal onderdeel zijn van de aandeelhoudersovereenkomst. Er is dan geen losse investeringsovereenkomst nodig.

De feitelijke uitgifte van aandelen gebeurt bij een notaris. Met een ondertekende overeenkomst alleen is het dus nog niet rond, maar kan eventueel wel op dezelfde dag plaatsvinden.

 

 

Goedkeuring van de aandeelhouders

Afhankelijk van de bepalingen in de statuten en de bestaande aandeelhoudersovereenkomst, zal goedkeuring van de bestaande aandeelhouders nodig zijn (individueel of gezamenlijk via de algemene vergadering van aandeelhouders).

Let als bestuur dus goed op welke vrijheid je hebt (en ook in de toekomst wil hebben en houden) in de zoektocht naar een nieuwe investeerder.

 

 

Statuten

De oprichtingsakte van een Besloten Vennootschap bevat de statuten. Indien de statuten gewijzigd worden, bijvoorbeeld omdat een nieuwe aandeelhouder dat als voorwaarde stelt, dient dit via de notaris te gebeuren.

In de statuten staan essentiële bepalingen over de doelstelling, het aandelenkapitaal, de algemene vergadering van aandeelhouders, etc.

Aanvullende afspraken kunnen in een aandeelhoudersovereenkomst worden vastgelegd.

 

 

De Shareholders Agreement/ Aandeelhoudersovereenkomst

Een aandeelhoudersovereenkomst is een overeenkomst tussen de zittende aandeelhouders. Een aandeelhoudersovereenkomst is niet verplicht, maar wel verstandig. Juist ook al tussen de oprichters, al vóórdat er een externe investeerder toetreedt.

Als er een nieuwe investeerder toetreedt, wordt meestal een nieuwe overeenkomst afgesloten. Voor het sluiten van een aandeelhoudersovereenkomst is geen tussenkomst van een notaris nodig.

 

In de aandeelhoudersovereenkomst kun je specifieke afspraken vastleggen die niet in de statuten te verwerken zijn. Denk daarbij aan een verbod om aandelen te verkopen gedurende de beginperiode of een concurrentie of relatiebeding tussen aandeelhouders onderling. Ook Good Leaver en Bad Leaver bepalingen staan in de Aandeelhoudersovereenkomst. Bedenk voor founders wel in hoeverre deze bepalingen acceptabel zijn op hun reeds verworven aandelen.

Uit de inhoud van de aandeelhouders overeenkomst blijkt ook hoeveel vrijheid het bestuur heeft. Welke besluiten betreffen bijvoorbeeld een “reserved matter” en moeten eerst met een Qualified Majority Vote (QMV) door aandeelhouders worden goedgekeurd. Het vastgestelde percentage voor deze QMV is ook van belang: kan een bepaalde aandeelhouder in zijn eentje de voorstellen blokkeren of niet?

 

Een aandeelhoudersovereenkomst wordt doorgaans in opdracht van de onderneming opgesteld. Het kan voor de zittende aandeelhouders echter verstandig zijn ook zelf een adviseur te raadplegen. De belangen van een onderneming liggen namelijk niet altíjd in lijn met die van de aandeelhouders. Maak de aandeelhouders daar in ieder geval van bewust.

 

 

De uitgifte van Aandelen

Als alle benodigde stukken compleet zijn, kan worden overgegaan tot de daadwerkelijke uitgifte van aandelen (en eventueel wijziging statuten) bij de notaris. Ook wel de “Closing”.

Een uitgifte van aandelen moet via een notariële akte gebeuren. Bij een uitgifte van nieuwe aandelen zijn de vennootschap (vertegenwoordigd door het bestuur) en de koper beiden partij.

 

Hoewel dit meestal een feestelijk moment bij de notaris is, kan dit ook per volmacht gebeuren. Bijvoorbeeld omdat de investeerder in het buitenland zit, of omdat een fysieke afspraak op korte termijn niet mogelijk is.

 

Voor een aantal documenten is een gelegaliseerde handtekening noodzakelijk o.a. voor een volmacht. Dit kan zeker bij partijen buiten de EU een tijdrovend proces zijn. In Nederland is het legaliseren van een handtekening heel eenvoudig en kost dit een paar tientjes bij een notaris.

Na de daadwerkelijke uitgifte werkt de notaris het originele aandeelhoudersregister bij en zorgt ervoor dat het geld van de koper op de notarisrekening wordt overgemaakt aan de onderneming (tenzij het geld al rechtsreeks door de investeerder aan de onderneming is overgemaakt).

 

 

Champagne!

Indien de closing per volmacht gebeurt, wacht je op afstand het verlossende telefoontje af van de notaris……Het is gelukt! Wat een opluchting;-)

Zeker als je met veel verschillende aandeelhouders te maken hebt, kan het proces tot aan closing behoorlijk intensief zijn. Het blijft altijd spannend of alle stukken op tijd af en ondertekend zijn. Business as usual voor een advocatenkantoor, maar ik vond het telkens weer een intensief proces.

En dan….Champagne!